NAZIM HİKMET'İ 48 YIL ÖNCE BUGÜN, 3 HAZİRAN 1963 GÜNÜ YİTİRDİK
Nazım
Hikmet, 15 Ocak 1902 yılında Selanik'te doğdu (Bazı kaynaklara göre
O, 20 Kasım 1901 yılında doğdu ama, doğumu nüfusa 1902 olarak
kaydedildi). Nazım Hikmet'in annesi Celile hanım, Avrupa'da yaşanan
1848 ayaklanmaları sırasında Osmanlı İmparatorluğu'na sığınmak
zorunda kalmış olan bir Polonyalı soylunun torunudur. Babası Hikmet
bey ise, Selanik'te Dışişleri Bakanlığı'nda çalışan bir
görevlidir...
Nazım Hikmet, 1917 yılında Bahriye mektebine girmiştir, ve ilk şiiri 1918 yılında "Yeni mecmua"da yayınlanmıştır. O, 1920 yılında arkadaşı Va.la Nurettin ile gizlice Anadolu'ya geçmiştir. Ankara Hükümeti O'nu Bolu'da öğretmen olarak görevlendirmiştir... Yine O, 1921 yılında, Batum üzerinden Moskova'ya gitmiş, ve Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi'ne kaydolmuştur...
Nazım Hikmet, 1938 yılında, tamamen mesnetsiz bir iddia sonucu, orduyu ve donanmayı isyana teşvik ettiği gerekçesi ile haksız olarak 28 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırılmıştır. Uluslararası bir dayanışma kampanyasının da etkisi ile 1950 yılında özgürlüğüne kavuşabilmiştir... Bu kez de O, hastalığına ve ilerlemiş yaşına karşın askere alınmak istenmiştir. Askerliği sırasında bir oldu-bittiye getirilerek yaşamından edilmemek için, gizlice yurtdışına çıkmak zorunda kalmıştır...
Çağının en büyük şairleri arasında kabuledilen Nazım Hikmek, 3 Haziran 1963 günü Moskova'da yaşamını yitirmiştir.
Y. Küpeli
2011.06.03
Nazım Hikmet'in "Otobiyografi" adlı şirin ulaşmak için tıkla
Nazım Hikmet ile ilgili diğer sayfalar:
Nazım
Hikmet'in kendi sesinden bazı şiirleri
&
Nazım
Hikmetin Menderesi uyaran şiiri,
HAVANA
(LA HABANA) RÖPÖRTAJI, NAZIM HİKMET'in
KENDİ SESİNDEN KÜBA DEVRİM TARİHİ. ANADOLU'dan ve DÜNYAMIZIN DİĞER
HALKLARINDAN ÇAĞRIŞIMLARLA KÜBA DEVRİMİ VE KAZANDIRDIKLARI ÜZERİ GERÇEKLER.
+
Nazım Hikmet'ten diğer bazı şiirler
Nazım Hikmet'ten iki şiir,
KIYAMET SURELERİ:
yukarıdaki
sözkonusu
şiirler hakkında not ve biraz acıklı-komik bir anı
Sağda, Nazım Hikmet'in Moskova'da anıt mezarı
1902'de doğdum
doğduğum şehre dönmedim bir daha
geriye dönmeyi sevmem
üç yaşında Halep'te paşa torunluğu ettim
on dokuzumda Moskova komünist üniversite öğrenciliği
kırk dokuzumda yine Moskova'da Tseka-Parti konukluğu
ve on dördümden beri şairlik ederim
kimi insanlar otların kimi insan balıkların çeşidini bilir
ben ayrılıkların
kimi insan ezbere sayar yıldızların adını
ben hasretlerin
hapislerde de yattım büyük otellerde de
açlık çektim açlık grevi de içinde ve tatmadığım yemek yok gibidir
otuzumda asılmamı istediler
kırk sekizimde Barış madalyasının bana verilmesini
verdiler
de
otuz altımda yarım yılda geçtim dört metrekare betonu
elli dokuzumda on sekiz saatte uçtum Prag'dan Havana'ya
Lenin'i görmedim nöbetini tuttum tabutunun başında 924'te
961'de ziyaret ettim anıt kabri kitaplarıdır
partimden koparmağa yeltendiler beni
sökmedi
yıkılan putların altında da ezilmedim
951'de bir denizde genç bir arkadaşla yürüdüm üstüne ölümün
52'de çatlak bir yürekle dört ay sırtüstü bekledim ölümü
sevdiğim kadınları deli gibi kıskandım
şu kadarcık haset etmedim Şarlo'ya bile
aldattım kadınlarımı
konuşmadım arkasından dostlarımın
içtim ama akşamcı olmadım
hep alnımın teriyle çıkardım ekmek paramı ne mutlu bana
başkasının hesabına utandım yalan söyledim
yalan söyledim başkasını üzmemek için
ama durup dururken de yalan söyledim
bindim tirene uçağa otomobile
çoğunluk binemiyor
operaya gittim
çoğunluk gidemiyor adını bile duymamış operanın
çoğunluğun gittiği kimi yerlere de ben gitmedim 21'den beri
camiye kiliseye tapınağa havraya büyücüye
ama kahve falına baktırdığım oldu
yazılarım otuz kırk dilde basılır
Türkiye'mde Türkçemle yasak
kansere yakalanmadım daha
yakalanmam de şart değil
başbakan fakan olacağım da yok
meraklısı da değilim bu işin
bir de harbe girmedim
sığınaklara da inmedim gece yarıları
yollara da düşmedim pike yapan uçakların altında
ama sevdalandım altmışıma yakın
sözün kısası yoldaşlar
bugün Berlin'de kederden gebermekte olsam da
insanca yaşadım diyebilirim
ve daha ne kadar yaşarım
başımdan neler geçer daha
kim bilir
Nazım Hikmet Ran
(11.9.'61 - Doğu Berlin)
http://www.nazimhikmet.info/nazim.hikmet.kronolojisi.asp
1902
: 15 Ocak'ta Selânik'te dünyaya gelir.
1913 : "Feryad-ı Vatan" başlığını taşıyan ilk şiirini yazar. Galatasaray
Sultanisi'nde ortaokula başlar.
1914 : Ekonomik nedenlerle Nişantaşı Sultanisi'ne geçer.
1917 : Bahriye Mektebine girer.
1918 : İlk kez bir şiiri yayınlanır. Yeni Mecmua'da yayınlanan bu ilk
şiiri "Hâlâ Servilerde Ağlıyorlar mı" başlığını taşır.
1920 : Bahriye'yi bitirmesine birkaç ay kala sağlık nedeniyle ayrılmak
zoruna kalır. İstanbul işgal altındadır.
Arkadaşı Vâ-lâ Nurettin ile birlikte gizlice Anadolu'ya geçer. Ankara
Hükümeti tarafından Bolu'ya öğretmen olarak atanır.
1921 : Azerbaycan üzerinden Moskova'ya gider. Devrimin ilk yıllarına
tanık olur. Ekonomi politik öğrenim görür. Sanat çalışmalarına katılır.
1924 : Moskova'da yayınlanan ilk şiir kitabı "28 Kânunisani"
sahnelenir. 12 Mart günü Pravda'da bu gösteri övgüyle yer alır.
Türkiye'ye döner ve Aydınlık Dergisi'nde çalışmaya başlar.
1925 : Ankara İstiklâl Mahkemesi'nde gizli örgüt üyesi olduğu
gerekçesiyle yokluğunda yargılanarak "on beş yıl küreğe konulma cezası"
verilir. Bu durum onun ülkeden ayrılmasına yol açar. Moskova'ya gider.
1926 : Viyana'ya geçerek ileride suçlanmasına konu olarak "parti"
toplantısına katılır. Türk Ceza Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle, "küreğe
konulma" cezası ortadan kalkar.
1927 : Katılmış olduğu "Viyana Konferansı" nedeniyle İstanbul Ceza
Mahkemesi'nde yokluğunda yargılanır. Üç ay hapis cezası verilir.
1928 : Yurda dönmek üzere Moskova'daki Büyükelçiliğe başvurur. Pasaport
almak istemektedir. Ancak kendisine yanıt verilmez bunun üzerine gizlice
sınırı geçerse de Hopa'da yakalanır. İstanbul üzerinden Ankara'ya
götürülür. Ankara Ağır Ceza Mahkemesi'nde, daha önce yokluğunda yapılan
yargılamalar yinelenir. Üç ay hapis cezası verilir. Cezaevinde geçirdiği
süre gözönüne alınarak serbest bırakılır.
1929 : Resimli Ay Dergisi'nde çalışır. İlk şiir kitabı "835 Satır"
yayınlanır. Bunu diğerleri izler.
1930 : "Sesini Kaybeden Şehir" başlıklı şiir için dava açılır.
Yargıtayca aklanır.
1931 : "1+1=1", "835 Satır", "Jokond ile Si-Ya-U" ile bir kez daha
"Sesini Kaybeden Şehir" ve "Varan 2" adlı kitapları hakkında dava
açılır. Hepsinden aklanır.
1932 : "Kafatası" oyunu İstanbul Şehir Tiyatrosu'nda sahneye konur.
1933 : "Gece Gelen Telgraf" şiirinden dolayı yargılanır. Altı ay üç gün
hapis cezası verilir. Babası bir kaza sonrası ölür. Onun ölümü üzerine
"Hiciv Vadisinde Bir Tecrübei Kalemiye" başlıklı şiiri yazar. Şiirde
babasının patronu Süreyya Paşa'ya hakaret ettiği gerekçesiyle hakkında
dava açılır. Bir yıl hapis, 200 lira para cezasına çarptırılır. Bu
sıralarda "gizli örgüt" kurduğu savıyla Bursa Ağır Ceza Mahkemesi'nde
açılan ayrı bir davada idamı
istenir. Dört yıl ağır hapisle cezalandırılır.
1934 : Cumhuriyetin 10. Yılı nedeniyle çıkarılan af yasasından
yararlanır. Serbest bırakılır.
1936 : Gizli örgüt kurmak ve yönetmek savıyla yargılanır ve aklanır.
1937 : "Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedrettin Destanı" yayınlanır.
1938 : Askeri öğrencileri isyana teşvik suçlamasıyla da "Donanma"
davaları açılır. Toplam 28 yıl 4 ay ağır hapisle cezalandırılır.
1941 : Bursa'da "Memleketimde İnsan Manzaraları" nı yazmaya başlar.
1943 : Cezaevi arkadaşı Orhan Kemal tahliye olur. Balaban'ın resim
çalışmalarına yardımcı olur, yetişmesini sağlar.
1944 : Karaciğer ve kalp rahatsızlıkları başlar.
1949 : Basında haksız mahkumiyetine ilişkin yazılar artmaya başlar.
Ahmet Emin Yalman, Vatan Gazetesi'nde "Tevfik Fikret ve Nâzım Hikmet"
başlığını taşıyan bir yazı yayımlayarak dikkatleri Nâzım'ın haksız
mahkumiyeti çeker.
1950 : Yurt içinde ve dışında çeşitli kuruluşlarca "Nazım'a Özgürlük
Kampanyaları" açılır. Meclis'in gündeminde bulunan Af Kanunu'nu
çıkarmadan tatile girmesi üzerine, Nazım, 8 Nisan'da açlık grevine
başlar. Aynı gün, Bursa'dan İstanbul'a Paşakapısı Cezaevi'ne götürülür.
23 Nisan'da grevini avukatlarının isteği üzerine geçici olarak durdurur.
Ağır hastadır, doktorlar üç ay bir hastanede tedavi görmesi gerektiğini
belirtirler. Ancak durumunda hiçbir değişiklik olmayınca 2 Mayıs'ta
yeniden greve başlar. Açlık grevi kamuoyunda büyük yankı uyandırır. İmza
kampanyaları başlatılır. "Nâzım Hikmet adlı bir dergi çıkarılır 9
Mayıs'ta annesi Celile Hanım 10 Mayıs'ta şair Orhan Veli, Melih Cevdet
ve Oktay Rıfat açlık grevine başlarlar. 14 Mayıs seçimleri sonucunda
ortaya çıkan yeni durum üzerine, 19 Mayıs'ta greve ara verir. Çıkarılan
Genel Af Kanunu'yla serbest bırakılır. 22 Kasım'da Dünya Barış Konseyi
tarafından Pablo Picasso, Paul Robeson, Wanda Jakubowska ve Pablo
Neruda'yla birlikte "Uluslararası Barış Ödülü"nü almaya hak kazandığı
açıklanır. Kendisinin katılamadığı törende ödülünü Neruda alacaktır.
1951 : Oğlu Memed dünyaya gelir. Askere çağrılır, 49 yaşındadır ve
hastadır. Üstelik askeri okulda öğrenci olarak geçirdiği sürelerin yasa
gereği askerliğe sayılması gerekmektedir. Yaşamına yönelik tehditler
üzerine ülkeden ayrılır. 15 Ağustos günü resmi gazetede, Bakanlar Kurulu
kararıyla "yurttaşlıktan çıkarıldığı" duyurulur. Dünya Barış Konseyi'nin
bir yıl önce kendisine verdiği "Uluslararası Barış Ödülünü" Prag'da
düzenlenen bir törenle alır.
1952 : Çine'e gider. Ancak hastalanınca gezisini yarım bırakmak zorunda
kalır. Enfaktüs geçirmiştir. Dört ay yatar. Bundan sonraki yaşamı artık
doktor gözetiminde geçecektir.
1953 : Uluslar arası toplantılara katılmayı sürdürür. "Bir Aşk Masalı"
oyunu Moskova'da sahnelenir. Bunu diğer oyunlarının sahnelenmesi izler.
1958 : Paris'e gider. Aralarında Aragon ve Picasso'nun da bulunduğu çok
sayıda yazar ve sanatçıyla görüşür.
1962 : Sovyet Yazarlar Birliği tarafından 60. yaş günü kutlanır.
Yazarlar Evi'nde düzenlenen gecenin ertesinde Politeknik Müzesi'nde,
okuyucuları için ikinci bir toplantı gerçekleştirilir. Gecenin
yöneticiliğini İlya Ehrenburg yapar.
1963 : Afrika'ya, Tanganika'ya gider. "Cenaze Merasimim" başlıklı
şiirini kaleme alır. (Nisan) 3 Haziran sabahı Moskova'da evinde ölür.